Khi năng lực học tập được công nhận trước văn bằng
Trong giáo dục đại học truyền thống, văn bằng thường được xem là đích đến cuối cùng của quá trình học tập. Người học hoàn thành chương trình, đáp ứng các yêu cầu hình thức và nhận văn bằng như một minh chứng tổng hợp. Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu hoá giáo dục và dịch chuyển lao động quốc tế, cách tiếp cận này đang bộc lộ những giới hạn rõ rệt. Văn bằng, nếu tách rời khỏi việc đánh giá năng lực thực tế, không còn đủ để phản ánh giá trị học tập của người học trong nhiều bối cảnh sử dụng khác nhau.
Từ thực tế đó, một hướng tiếp cận mới đang dần hình thành: công nhận năng lực học tập trước, văn bằng được xem là hệ quả sau cùng của quá trình công nhận.
Văn bằng không phải lúc nào cũng phản ánh đầy đủ năng lực
Văn bằng là một công cụ chuẩn hoá hữu ích, nhưng nó mang tính tổng hợp hơn là phân tích. Trong nhiều trường hợp, văn bằng chỉ cho biết người học đã hoàn thành một chương trình ở một cấp độ nhất định, mà không làm rõ họ thực sự đạt được những năng lực cụ thể nào, ở mức độ nào và trong bối cảnh nào.
Khi người học cần sử dụng kết quả học tập để:
- học tiếp trong một hệ thống khác,
- làm việc tại môi trường quốc tế,
- hoặc xin công nhận tương đương ở quốc gia khác,
văn bằng đơn lẻ thường không cung cấp đủ thông tin để các bên liên quan đưa ra quyết định học thuật hoặc nghề nghiệp chính xác.
Công nhận năng lực: một thay đổi về logic học thuật
Việc đặt công nhận năng lực học tập lên trước văn bằng không chỉ là một điều chỉnh kỹ thuật, mà là một sự thay đổi về logic học thuật. Thay vì hỏi “người học có bằng gì”, hệ thống đặt câu hỏi “người học có năng lực gì và bằng chứng ở đâu”.
Cách tiếp cận này tập trung vào:
- chuẩn đầu ra học tập,
- mức độ đạt được của từng năng lực,
- và khả năng xác thực kết quả đánh giá.
Văn bằng, trong bối cảnh này, không bị phủ nhận vai trò, nhưng được đặt đúng vị trí: là kết quả của một quá trình công nhận năng lực đã được thẩm định, thay vì là điểm khởi đầu cho mọi xem xét.
Vì sao công nhận năng lực cần diễn ra trước văn bằng
Có ba lý do chính khiến việc công nhận năng lực cần được thực hiện trước khi xem xét cấp văn bằng.
- Thứ nhất, tăng tính minh bạch học thuật. Khi năng lực được đánh giá và công nhận độc lập, các bên liên quan có thể hiểu rõ người học đã đạt được những gì, thay vì suy đoán dựa trên tên gọi văn bằng.
- Thứ hai, giảm rủi ro phụ thuộc hệ thống. Người học không bị ràng buộc tuyệt đối vào một hệ thống cấp bằng duy nhất, mà có thể sử dụng kết quả học tập đã được công nhận để tiếp cận nhiều cơ hội khác nhau.
- Thứ ba, phù hợp với công nhận xuyên biên giới. Các hệ thống giáo dục khác nhau có thể không công nhận lẫn nhau về hình thức văn bằng, nhưng lại có thể đối sánh năng lực và đầu ra học tập nếu có đủ căn cứ.
Cách SwissEdu⁺ tiếp cận công nhận năng lực học tập
Trong mô hình giáo dục đại học số, SwissEdu⁺ được thiết kế để đặt công nhận năng lực học tập làm trung tâm, trước khi bất kỳ quyết định nào liên quan đến văn bằng được đưa ra.
Người học tham gia chương trình đào tạo, được đánh giá dựa trên chuẩn đầu ra và năng lực thực tế. Các kết quả này được xác thực và cấu trúc hoá để có thể:
- đối sánh với các khung năng lực được thừa nhận,
- phục vụ cho quá trình xem xét công nhận của các đại học đối tác,
- và làm căn cứ học thuật cho việc cấp văn bằng trong phạm vi thẩm quyền của từng bên.
Trong cách tiếp cận này, SwissEdu⁺ không đóng vai trò là đơn vị cấp văn bằng, mà là hệ thống tạo ra và xác thực giá trị học tập, giúp các đại học đối tác đưa ra quyết định công nhận một cách có cơ sở.
Văn bằng là kết quả, không phải điều kiện tiên quyết
Khi năng lực học tập đã được công nhận đầy đủ, văn bằng trở thành kết quả tự nhiên của quá trình học thuật, chứ không còn là điều kiện tiên quyết để bắt đầu xem xét. Điều này giúp:
- làm rõ giá trị thực của việc học,
- hạn chế tình trạng đánh giá hình thức,
- và tạo điều kiện cho các quyết định công nhận linh hoạt nhưng có kiểm soát.
Cách tiếp cận này đặc biệt phù hợp với người học trưởng thành, người học quốc tế và những người cần sử dụng kết quả học tập trong nhiều bối cảnh khác nhau.
Kết luận
Việc công nhận năng lực học tập trước văn bằng phản ánh một sự dịch chuyển quan trọng trong giáo dục đại học hiện đại. Nó cho phép hệ thống tập trung vào giá trị học thuật thực chất, thay vì chỉ dựa vào hình thức chứng nhận.
Trong mô hình giáo dục đại học số, SwissEdu⁺ tiếp cận công nhận như một quá trình học thuật có cấu trúc, nơi năng lực được đánh giá, xác thực và đối sánh trước khi văn bằng được xem xét cấp. Chính cách tiếp cận này mở ra khả năng công nhận linh hoạt, minh bạch và phù hợp hơn với bối cảnh giáo dục xuyên biên giới hiện nay.
