Phản biện học thuật giúp nhà lãnh đạo nhìn lại điều mình tin là đúng

Nhà lãnh đạo thường phải tin vào phán đoán của mình. Trong kinh doanh, nếu lúc nào cũng chờ đủ dữ liệu, nhiều cơ hội sẽ trôi qua. Nhưng nghiên cứu Tiến sĩ là một không gian khác. Ở đó, điều người học tin là đúng cần được đặt dưới câu hỏi, đối chiếu với dữ liệu, soi lại bằng lý thuyết và kiểm tra bằng phản biện. Đây không phải là sự phủ nhận kinh nghiệm, mà là cách làm cho kinh nghiệm trở nên đáng tin hơn.

Kinh nghiệm mạnh đôi khi tạo ra điểm mù

Một CEO có thể đã nhìn thấy cùng một vấn đề lặp lại nhiều lần trong doanh nghiệp và hình thành một kết luận rất chắc chắn. Ví dụ, chuyển đổi số thất bại vì nhân sự không chịu thay đổi, chiến lược không hiệu quả vì quản lý cấp trung yếu, hoặc tăng trưởng chậm vì thị trường chưa sẵn sàng. Những kết luận này có thể đúng, nhưng cũng có thể chỉ đúng một phần.

Kinh nghiệm càng sâu, người học càng dễ có sẵn một cách giải thích. Phản biện học thuật giúp mở lại những kết luận tưởng như đã xong. Có thể vấn đề không chỉ nằm ở nhân sự, mà ở cách thiết kế quy trình. Có thể quản lý cấp trung không yếu, mà thiếu quyền ra quyết định. Có thể thị trường không quá nhỏ, mà doanh nghiệp chưa hiểu đúng hành vi khách hàng.

Brookfield (2017) cho rằng tư duy phản biện bắt đầu từ việc nhận diện và kiểm tra các giả định đang chi phối cách chúng ta nhìn thế giới. Với nhà lãnh đạo, đây là một năng lực rất quan trọng, vì nhiều giả định chiến lược thường được hình thành từ trải nghiệm thành công trước đó.

Phản biện không làm yếu luận án

Nhiều người học sợ phản biện vì nghĩ phản biện sẽ làm đề tài yếu đi. Thực tế thường ngược lại. Một luận án mạnh không phải là luận án không có câu hỏi khó, mà là luận án biết đối diện với câu hỏi khó. Phản biện giúp người học nhìn thấy lỗ hổng trong lập luận, điểm yếu trong dữ liệu, giới hạn của phương pháp và những cách giải thích thay thế.

Trong DBA, điều này đặc biệt quan trọng. Người học thường nghiên cứu vấn đề gần với nghề nghiệp hoặc doanh nghiệp của mình. Nếu thiếu phản biện, luận án dễ trở thành bản bảo vệ cho một quan điểm có sẵn. Nếu có phản biện tốt, nghiên cứu sẽ trở nên cân bằng hơn, khiêm tốn hơn và đáng tin hơn.

Bằng chứng quan trọng hơn sự tự tin

Trong quản trị, sự tự tin là phẩm chất cần thiết. Nhưng trong nghiên cứu, sự tự tin phải nhường chỗ cho bằng chứng. Một kết luận chỉ mạnh khi dữ liệu, lý thuyết và phương pháp cùng hỗ trợ nó. Nếu dữ liệu chưa đủ, người học cần thừa nhận giới hạn. Nếu có cách giải thích khác, luận án cần bàn đến. Nếu kết quả chỉ phù hợp với một bối cảnh cụ thể, không nên trình bày như chân lý phổ quát.

Paul và Elder (2014) nhấn mạnh rằng tư duy phản biện đòi hỏi sự rõ ràng, chính xác, liên quan, chiều sâu và tính công bằng trong lập luận. Đây cũng là những phẩm chất cần có trong một luận án DBA. Người học không chỉ cần nói điều mình nghĩ, mà cần cho thấy vì sao điều đó có cơ sở.

DBA Bespoke™ cần phản biện nhiều hơn, không ít hơn

Trong hệ sinh thái SwissEdu⁺, DBA Bespoke™ được thiết kế quanh nền tảng và vấn đề riêng của người học. Chính vì vậy, phản biện học thuật càng quan trọng. Khi đề tài gắn với kinh nghiệm cá nhân, dữ liệu doanh nghiệp và mục tiêu nghề nghiệp của học viên, nguy cơ thiên lệch cũng cao hơn nếu không có hệ thống phản biện phù hợp.

Một lộ trình cá nhân hoá nghiêm túc cần giúp người học liên tục kiểm tra câu hỏi nghiên cứu, phạm vi đề tài, cách sử dụng dữ liệu, phương pháp phân tích và mức độ hợp lý của kết luận. Thiết kế riêng không phải là để người học được xác nhận điều mình đã tin, mà để họ có cơ hội kiểm tra điều đó một cách học thuật.

Kết luận

Phản biện học thuật không làm giảm giá trị kinh nghiệm của nhà lãnh đạo. Nó giúp kinh nghiệm được kiểm tra, làm rõ và nâng lên thành tri thức có thể bảo vệ. Với DBA, phản biện là một phần không thể thiếu của hành trình nghiên cứu, vì nó giúp người học vượt khỏi cảm giác đúng để đi đến lập luận có bằng chứng. Một luận án tốt không chỉ trình bày điều người học tin là đúng, mà cho thấy họ đã đủ nghiêm túc để kiểm tra niềm tin đó.

Tài liệu tham khảo

Brookfield, S. D. (2017). Becoming a critically reflective teacher (2nd ed.). Jossey-Bass.

Paul, R., & Elder, L. (2014). Critical thinking: Tools for taking charge of your professional and personal life (2nd ed.). Pearson.