Phương pháp nghiên cứu trong DBA cần được chọn theo câu hỏi, không theo cảm tính

Sau khi có đề tài và câu hỏi nghiên cứu, nhiều học viên thường muốn chọn ngay phương pháp. Có người thích phỏng vấn vì cảm thấy gần với thực tế. Có người muốn khảo sát vì nghĩ số liệu sẽ thuyết phục hơn. Có người chọn case study vì doanh nghiệp của mình đang là bối cảnh nghiên cứu. Những lựa chọn này có thể đúng, nhưng cũng có thể sai nếu chúng không xuất phát từ câu hỏi nghiên cứu. Trong DBA, phương pháp không nên được chọn theo cảm giác thuận tiện. Nó cần được chọn vì nó giúp trả lời câu hỏi nghiên cứu một cách đáng tin cậy.

Không có phương pháp nào tốt cho mọi đề tài

Một sai lầm khá phổ biến là xem một phương pháp nào đó là “cao hơn” phương pháp khác. Có người nghĩ định lượng mới đủ khoa học. Có người lại cho rằng định tính mới hiểu được chiều sâu quản trị. Thực tế, giá trị của phương pháp nằm ở sự phù hợp.

Nếu người học muốn hiểu trải nghiệm của nhà quản lý cấp trung trong chuyển đổi số, phỏng vấn sâu hoặc nghiên cứu tình huống có thể phù hợp. Nếu muốn kiểm tra mối quan hệ giữa phong cách lãnh đạo và mức độ gắn kết của nhân viên, khảo sát định lượng có thể là lựa chọn tốt hơn. Nếu muốn vừa hiểu hiện tượng, vừa đo lường một số yếu tố liên quan, phương pháp hỗn hợp có thể được cân nhắc.

Điều quan trọng không phải là phương pháp nghe có vẻ mạnh, mà là phương pháp đó có trả lời được câu hỏi nghiên cứu hay không.

Phương pháp phải đi cùng dữ liệu khả thi

Một phương pháp tốt trên giấy vẫn có thể không phù hợp nếu người học không có dữ liệu. Ví dụ, một nghiên cứu định lượng cần số mẫu đủ lớn, công cụ đo lường phù hợp và khả năng phân tích thống kê. Nếu người học không thể tiếp cận đủ người trả lời, phương pháp này có thể không khả thi. Ngược lại, một nghiên cứu tình huống cần dữ liệu sâu, nhiều nguồn bằng chứng và khả năng đọc bối cảnh cẩn trọng. Nếu doanh nghiệp không cho phép tiếp cận tài liệu hoặc phỏng vấn người liên quan, nghiên cứu cũng sẽ gặp khó.

Saunders, Lewis và Thornhill (2019) nhấn mạnh rằng thiết kế nghiên cứu trong kinh doanh cần sự nhất quán giữa câu hỏi nghiên cứu, chiến lược nghiên cứu, cách thu thập dữ liệu và cách phân tích. Với DBA, sự nhất quán này đặc biệt quan trọng vì người học thường nghiên cứu trong bối cảnh thật, nơi dữ liệu không phải lúc nào cũng gọn gàng như trong sách phương pháp.

Chọn phương pháp là chọn cách nhìn vấn đề

Phương pháp không chỉ là kỹ thuật thu thập dữ liệu. Nó còn phản ánh cách người học nhìn vấn đề. Nếu chọn phỏng vấn, người học thường quan tâm đến trải nghiệm, nhận thức, diễn giải và ý nghĩa mà người tham gia gán cho sự việc. Nếu chọn khảo sát, người học thường muốn đo lường mối quan hệ giữa các yếu tố. Nếu chọn nghiên cứu hành động, người học có thể vừa muốn hiểu vấn đề, vừa tham gia vào quá trình cải thiện thực tiễn.

Vì vậy, người học cần giải thích rõ vì sao phương pháp được chọn là hợp lý. Không nên viết “nghiên cứu sử dụng phỏng vấn vì dễ tiếp cận người tham gia”. Lý do tốt hơn phải gắn với câu hỏi nghiên cứu: phỏng vấn được chọn vì nghiên cứu cần hiểu sâu cách các nhà quản lý diễn giải vai trò của mình trong quá trình thay đổi tổ chức.

Creswell và Plano Clark (2018) cho rằng phương pháp hỗn hợp chỉ có giá trị khi việc kết hợp định tính và định lượng giúp người nghiên cứu hiểu vấn đề tốt hơn so với việc dùng một phương pháp riêng lẻ. Điều này nhắc người học DBA rằng phương pháp không nên được thêm vào cho “đủ mạnh”, mà phải có lý do học thuật rõ ràng.

DBA Bespoke™ và lựa chọn phương pháp phù hợp từng học viên

Trong hệ sinh thái SwissEdu⁺, DBA Bespoke™ có thể hỗ trợ người học lựa chọn phương pháp dựa trên câu hỏi nghiên cứu, dữ liệu và bối cảnh thực tế của họ. Một nhà lãnh đạo có thể có dữ liệu doanh nghiệp rất tốt, nhưng chưa chắc phương pháp ban đầu họ nghĩ đến là phù hợp. Có người muốn khảo sát thật rộng, trong khi vấn đề lại cần hiểu sâu bằng phỏng vấn. Có người muốn nghiên cứu tình huống, nhưng đề tài lại cần so sánh nhiều đơn vị khác nhau.

Thiết kế riêng có giá trị khi giúp người học tránh chọn phương pháp theo thói quen hoặc cảm tính. Phương pháp đúng không làm luận án phức tạp hơn mức cần thiết. Nó làm luận án rõ hơn, chặt hơn và có khả năng bảo vệ tốt hơn.

Kết luận

Phương pháp nghiên cứu trong DBA cần được chọn theo câu hỏi, không theo cảm tính. Một phương pháp phù hợp giúp người học thu thập đúng dữ liệu, phân tích đúng hướng và trình bày kết luận có cơ sở. Với nhà lãnh đạo, đây là bước quan trọng để chuyển kinh nghiệm quản trị thành nghiên cứu nghiêm túc. Luận án không mạnh vì dùng phương pháp nghe có vẻ cao cấp, mà vì phương pháp đó giúp trả lời câu hỏi nghiên cứu một cách trung thực, hợp lý và có thể phản biện.

Tài liệu tham khảo

Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2018). Designing and conducting mixed methods research (3rd ed.). SAGE Publications.

Saunders, M. N. K., Lewis, P., & Thornhill, A. (2019). Research methods for business students (8th ed.). Pearson.