Tiến sĩ cho người không bắt đầu từ con số không

Một chương trình Tiến sĩ thường được hình dung như một hành trình bắt đầu từ lý thuyết, đi qua phương pháp nghiên cứu, rồi kết thúc bằng luận án. Cách tiếp cận này vẫn có giá trị, nhưng không phải lúc nào cũng phù hợp với những người đã có nhiều năm điều hành doanh nghiệp. Với nhà lãnh đạo, điểm khởi đầu đôi khi không phải là một môn học, mà là một vấn đề thật đang tồn tại trong tổ chức của họ.

Người lãnh đạo đã có sẵn vấn đề để nghiên cứu

Một nhà lãnh đạo không bước vào chương trình Tiến sĩ như một sinh viên vừa bắt đầu tìm hiểu về quản trị. Họ thường đã có nhiều năm điều hành doanh nghiệp, quản lý con người, mở thị trường, xử lý khủng hoảng, thử nghiệm mô hình kinh doanh và ra những quyết định có tác động thật đến tổ chức.

Vì vậy, với nhóm người học này, câu hỏi quan trọng không chỉ là “tôi sẽ học những môn gì”, mà là “những vấn đề tôi đang đối diện có thể được phát triển thành một công trình nghiên cứu nghiêm túc hay không”. Một CEO muốn nghiên cứu về chuyển đổi số, chẳng hạn, có thể không cần thêm một bài học chung chung về quản trị thay đổi. Điều họ cần hơn là một cách phân tích sâu hơn: vấn đề nằm ở công nghệ, con người, quy trình, văn hoá dữ liệu, quyền lực tổ chức hay cách doanh nghiệp đo lường hiệu quả.

Kinh nghiệm chưa phải là luận án

Kinh nghiệm là lợi thế lớn, nhưng kinh nghiệm không tự động trở thành tri thức học thuật. Một nhận định như “mô hình này hiệu quả” cần được đặt lại thành câu hỏi nghiên cứu: hiệu quả trong điều kiện nào, với nhóm đối tượng nào, theo tiêu chí nào, dựa trên dữ liệu nào và có thể áp dụng cho bối cảnh khác hay không.

Đây là khác biệt giữa kể lại một câu chuyện nghề nghiệp và xây dựng một luận án Tiến sĩ. Nghiên cứu không phủ nhận kinh nghiệm của người lãnh đạo. Ngược lại, nó giúp kinh nghiệm được kiểm tra, sắp xếp và bảo vệ bằng phương pháp. Các chương trình professional doctorate, trong đó có DBA, được hình thành từ nhu cầu kết nối giữa tri thức học thuật và thực hành nghề nghiệp. UK Council for Graduate Education (2002) mô tả professional doctorate là chương trình ở cấp độ Tiến sĩ, kết hợp nghiên cứu nâng cao với thực hành chuyên môn. Scott, Brown, Lunt và Thorne (2004) cũng nhấn mạnh rằng professional doctorate đặt trọng tâm vào sự gặp nhau giữa tri thức học thuật và tri thức nghề nghiệp.

Luận án nên được nghĩ đến từ sớm

Trong nhiều chương trình, luận án thường xuất hiện ở giai đoạn cuối. Người học hoàn tất các học phần trước, rồi mới bắt đầu chọn đề tài. Cách này có thể phù hợp với một lộ trình học thuật truyền thống, nhưng chưa chắc tối ưu cho nhóm lãnh đạo đã có vấn đề thật và dữ liệu thật.

Với họ, luận án nên được định hình từ sớm. Không phải để bỏ qua học phần hoặc làm nhẹ yêu cầu học thuật, mà để toàn bộ hành trình học tập xoay quanh một trục nghiên cứu có ý nghĩa. Một đề tài tốt không nhất thiết phải quá lớn. Nó có thể bắt đầu từ một điểm nghẽn cụ thể trong doanh nghiệp: năng lực triển khai chiến lược của quản lý cấp trung, hành vi kháng cự trong chuyển đổi số, mô hình giữ chân nhân sự chủ chốt, hoặc cách doanh nghiệp gia đình chuyển giao quyền lực sang thế hệ kế tiếp.

Cá nhân hoá không có nghĩa là dễ hơn

Cá nhân hoá trong giáo dục Tiến sĩ rất dễ bị hiểu sai. Nó không có nghĩa là học viên muốn học gì cũng được, chọn đề tài nào cũng được, hoặc rút ngắn mọi yêu cầu. Cá nhân hoá đúng nghĩa là thiết kế lộ trình phù hợp với nền tảng, kinh nghiệm, dữ liệu và mục tiêu nghiên cứu của từng người học, trong khi vẫn giữ các chuẩn mực cốt lõi của nghiên cứu Tiến sĩ.

Đây là cách nên hiểu về DBA Bespoke™ trong hệ sinh thái SwissEdu+. Chương trình không nên được nhìn như một con đường “dễ hơn”, mà là một cách tiếp cận “đúng hơn” cho những người đã có kinh nghiệm quản trị, có vấn đề thực tiễn và cần một cấu trúc học thuật để phát triển vấn đề đó thành luận án.

Kết luận

Người lãnh đạo không bắt đầu từ con số không. Vì vậy, chương trình Tiến sĩ dành cho họ cũng không nên bỏ qua những gì họ đã tích luỹ trong thực tiễn. Một lộ trình phù hợp cần đủ nghiêm túc để bảo vệ chuẩn mực học thuật, đồng thời đủ linh hoạt để kinh nghiệm, dữ liệu và vấn đề thật của người học không bị đặt bên ngoài hành trình nghiên cứu.

Một tấm bằng Tiến sĩ có giá trị. Tuy nhiên, với nhà lãnh đạo, giá trị lớn hơn có thể nằm ở việc biến kinh nghiệm điều hành thành tri thức có phương pháp, có thể phản biện và có đời sống sau ngày bảo vệ.

Tài liệu tham khảo

Scott, D., Brown, A., Lunt, I., & Thorne, L. (2004). Professional doctorates: Integrating academic and professional knowledge. Open University Press.

UK Council for Graduate Education. (2002). Professional doctorates. UK Council for Graduate Education.