Đạo đức nghiên cứu trong DBA không chỉ là thủ tục

Với nhiều nghiên cứu sinh, đạo đức nghiên cứu đôi khi được nhìn như một bước thủ tục: điền biểu mẫu, xin phê duyệt, cam kết bảo mật và hoàn tất hồ sơ trước khi thu thập dữ liệu. Cách nhìn này chưa đủ, đặc biệt với DBA. Khi nghiên cứu gắn với doanh nghiệp thật, con người thật, dữ liệu thật và các mối quan hệ quyền lực thật, đạo đức nghiên cứu không còn là phần phụ. Nó trở thành điều kiện để luận án có thể được thực hiện một cách nghiêm túc và có trách nhiệm.

Người học DBA thường nghiên cứu trong môi trường gần mình

Khác với nhiều nghiên cứu học thuật thuần tuý, học viên DBA thường nghiên cứu chính tổ chức, ngành nghề hoặc mạng lưới chuyên môn mà mình đang tham gia. Đây là lợi thế lớn vì người học hiểu bối cảnh, tiếp cận được dữ liệu và nhận diện được những vấn đề mà người ngoài khó nhìn thấy.

Nhưng sự gần gũi này cũng tạo ra rủi ro. Nếu người học là lãnh đạo doanh nghiệp, nhân viên được phỏng vấn có thể cảm thấy khó từ chối tham gia. Nếu nghiên cứu liên quan đến hiệu suất, văn hoá hoặc năng lực quản lý, dữ liệu có thể ảnh hưởng đến cá nhân hoặc bộ phận cụ thể. Nếu luận án sử dụng tài liệu nội bộ, doanh nghiệp có thể đối diện với rủi ro bảo mật. Vì vậy, đạo đức nghiên cứu trong DBA cần được xem xét rất thực tế, không chỉ trên giấy tờ.

Đồng thuận phải là đồng thuận thật

Một nguyên tắc quan trọng trong nghiên cứu là người tham gia cần hiểu họ đang tham gia vào điều gì, dữ liệu của họ sẽ được sử dụng ra sao, có thể rút lui khi nào và thông tin cá nhân được bảo vệ như thế nào. Với DBA, điều này càng cần rõ vì quan hệ giữa người nghiên cứu và người tham gia có thể không hoàn toàn bình đẳng.

Nếu một CEO phỏng vấn nhân viên của mình, sự đồng thuận cần được thiết kế rất cẩn trọng. Người tham gia phải biết rằng việc tham gia hay không tham gia sẽ không ảnh hưởng đến công việc của họ. Dữ liệu cần được ẩn danh nếu phù hợp. Cách lưu trữ, trích dẫn và sử dụng thông tin cần được giải thích rõ. Israel và Hay (2006) nhấn mạnh rằng đạo đức nghiên cứu trong khoa học xã hội luôn gắn với quyền lợi, sự an toàn và phẩm giá của người tham gia nghiên cứu.

Bảo mật dữ liệu là trách nhiệm học thuật

Dữ liệu doanh nghiệp có thể rất nhạy cảm. Đó có thể là báo cáo tài chính, dữ liệu khách hàng, thông tin nhân sự, chiến lược phát triển, quy trình nội bộ hoặc phản hồi chưa từng công bố. Người học không thể sử dụng các dữ liệu này chỉ vì mình có quyền truy cập trong vai trò quản lý.

Trong luận án DBA, người học cần phân biệt rõ dữ liệu nào có thể sử dụng, dữ liệu nào cần xin phép, dữ liệu nào cần ẩn danh và dữ liệu nào không nên đưa vào luận án. Wiles (2013) cho rằng đạo đức nghiên cứu không chỉ nằm ở giai đoạn xin phê duyệt ban đầu, mà kéo dài trong toàn bộ quá trình nghiên cứu, từ thu thập dữ liệu đến phân tích, viết và công bố kết quả. Đây là điều rất phù hợp với DBA, vì rủi ro đạo đức có thể xuất hiện ở bất kỳ giai đoạn nào.

DBA Bespoke™ cần tích hợp đạo đức từ đầu

Trong hệ sinh thái SwissEdu⁺, DBA Bespoke™ nên đặt đạo đức nghiên cứu ngay từ giai đoạn thiết kế lộ trình. Nếu học viên muốn nghiên cứu trong chính doanh nghiệp của mình, chương trình cần giúp họ xác định rủi ro về quyền lực, bảo mật, đồng thuận và sử dụng dữ liệu. Nếu học viên muốn phát triển kết quả luận án thành tư vấn, đào tạo hoặc công bố, giới hạn sử dụng dữ liệu cũng cần được làm rõ từ đầu.

Thiết kế riêng không chỉ là thiết kế đề tài và tiến độ. Nó còn là thiết kế cách nghiên cứu sao cho an toàn, minh bạch và có trách nhiệm với các bên liên quan. Một luận án có thể rất hay về mặt ý tưởng, nhưng nếu dữ liệu được sử dụng thiếu đạo đức, giá trị học thuật của công trình sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Kết luận

Đạo đức nghiên cứu trong DBA không chỉ là thủ tục để được phép thu thập dữ liệu. Nó là nền tảng bảo vệ người tham gia, doanh nghiệp, người học và chính giá trị của luận án. Với nhà lãnh đạo, trách nhiệm này càng lớn vì họ thường nghiên cứu trong môi trường mình có ảnh hưởng. Một công trình DBA nghiêm túc không chỉ cần câu hỏi hay và phương pháp phù hợp, mà còn cần được thực hiện bằng cách tôn trọng con người, dữ liệu và bối cảnh nghiên cứu.

Tài liệu tham khảo

Israel, M., & Hay, I. (2006). Research ethics for social scientists. SAGE Publications.

Wiles, R. (2013). What are qualitative research ethics? Bloomsbury Academic.