Doanh nghiệp có thể trở thành phòng nghiên cứu của nhà lãnh đạo

Một phòng nghiên cứu không nhất thiết phải là nơi có kính hiển vi, bảng trắng và các mô hình thí nghiệm. Với nhà lãnh đạo, chính doanh nghiệp mình đang điều hành có thể là một không gian nghiên cứu rất sống động. Ở đó có dữ liệu thật, con người thật, xung đột thật, quyết định thật và những hệ quả không thể mô phỏng đầy đủ trong lớp học. Vấn đề là người lãnh đạo có nhìn doanh nghiệp của mình như một nơi để học hỏi có phương pháp hay chỉ như một nơi phải liên tục giải quyết công việc hằng ngày.

Doanh nghiệp chứa rất nhiều câu hỏi nghiên cứu

Trong một tổ chức, gần như mọi vấn đề quản trị nghiêm túc đều có thể mở ra câu hỏi nghiên cứu. Vì sao chiến lược rõ nhưng thực thi yếu? Vì sao nhân viên tham gia đào tạo nhiều nhưng năng lực không thay đổi tương ứng? Vì sao công nghệ được đầu tư nhưng không đi vào thói quen vận hành? Vì sao một chi nhánh thành công nhưng mô hình đó không nhân rộng được sang chi nhánh khác?

Những câu hỏi này quen thuộc với nhà lãnh đạo, nhưng không nên chỉ được trả lời bằng cảm giác. Nếu được tiếp cận có phương pháp, chúng có thể giúp người học hiểu sâu hơn cách tổ chức thật sự vận hành. Doanh nghiệp khi đó không chỉ là đối tượng quản lý, mà trở thành một bối cảnh nghiên cứu có giá trị.

Dữ liệu thật là lợi thế lớn

Một nhà nghiên cứu bên ngoài thường mất nhiều thời gian để hiểu một tổ chức. Họ cần tiếp cận tài liệu, xây dựng quan hệ, phỏng vấn người liên quan và giải mã văn hoá nội bộ. Nhà lãnh đạo có lợi thế khác: họ sống trong chính hệ thống đó. Họ biết lịch sử của các quyết định, hiểu ai ảnh hưởng đến ai, thấy được khoảng cách giữa điều được viết trong quy trình và điều thật sự diễn ra trong vận hành.

Lợi thế này rất đáng giá, nhưng cũng cần được xử lý cẩn trọng. Dữ liệu nội bộ không thể được dùng tuỳ tiện. Người học cần chú ý đến quyền riêng tư, bảo mật, sự đồng thuận của người tham gia và các yêu cầu đạo đức nghiên cứu. Easterby-Smith, Thorpe và Jackson (2018) nhấn mạnh rằng nghiên cứu quản trị luôn gắn với các lựa chọn phương pháp và trách nhiệm đạo đức, đặc biệt khi nghiên cứu diễn ra trong môi trường tổ chức thật.

Người lãnh đạo vừa ở trong cuộc, vừa phải biết lùi lại

Nghiên cứu chính doanh nghiệp của mình có một khó khăn đặc biệt: người học không phải người quan sát trung lập. Họ có vai trò, quyền lực, lợi ích và ký ức trong tổ chức. Họ có thể đã tham gia vào những quyết định đang được nghiên cứu. Họ cũng có thể có mong muốn chứng minh rằng một lựa chọn trước đây là đúng.

Vì vậy, nhà lãnh đạo cần học cách lùi lại. Lùi lại không có nghĩa là tách khỏi doanh nghiệp, mà là tạo ra khoảng cách phản biện với chính cách hiểu của mình. Coghlan (2019) cho rằng nghiên cứu hành động trong tổ chức của chính mình đòi hỏi người nghiên cứu phải nhận thức rõ vai trò kép: vừa là người tham gia vào hệ thống, vừa là người nghiên cứu hệ thống đó. Đây là năng lực rất quan trọng với các luận án DBA gắn với doanh nghiệp thật.

Từ giải quyết vấn đề sang tạo tri thức

Trong vận hành hằng ngày, nhà lãnh đạo thường phải tìm giải pháp nhanh. Nhưng nghiên cứu Tiến sĩ không chỉ nhằm sửa một lỗi trước mắt. Nó cần đi sâu hơn: hiện tượng này cho thấy điều gì về tổ chức, về lãnh đạo, về năng lực thực thi, về văn hoá thay đổi hoặc về cách doanh nghiệp học tập.

Sự khác biệt nằm ở mức độ khái quát. Một giải pháp có thể giúp doanh nghiệp xử lý một vấn đề cụ thể. Một công trình nghiên cứu tốt có thể giúp người khác hiểu vì sao vấn đề đó xuất hiện, trong điều kiện nào nó lặp lại, và bài học nào có thể hữu ích cho các tổ chức tương tự. Schein (2017) cho rằng văn hoá tổ chức thường nằm sâu dưới các biểu hiện bề mặt và cần được phân tích cẩn trọng để hiểu cách tổ chức thật sự vận hành. Đây là ví dụ điển hình cho thấy vấn đề doanh nghiệp có thể mở ra chiều sâu nghiên cứu lớn hơn rất nhiều so với những gì nhìn thấy ban đầu.

DBA Bespoke™ và cách đọc lại doanh nghiệp

Trong hệ sinh thái SwissEdu⁺, DBA Bespoke™ có thể giúp nhà lãnh đạo đọc lại chính doanh nghiệp của mình bằng một cấu trúc nghiên cứu rõ hơn. Điều này không có nghĩa là biến doanh nghiệp thành nơi thử nghiệm tuỳ tiện. Ngược lại, nó yêu cầu người học xác định vấn đề phù hợp, bảo vệ dữ liệu, lựa chọn phương pháp đúng và giữ khoảng cách phản biện với chính vai trò lãnh đạo của mình.

Nếu làm tốt, doanh nghiệp không chỉ là nơi người học áp dụng kiến thức sau khi tốt nghiệp. Doanh nghiệp trở thành nơi tri thức được hình thành trong suốt quá trình nghiên cứu.

Kết luận

Doanh nghiệp có thể trở thành phòng nghiên cứu của nhà lãnh đạo, nhưng chỉ khi người học biết nhìn thực tiễn bằng kỷ luật học thuật. Dữ liệu thật, vấn đề thật và con người thật là lợi thế lớn, nhưng cũng đòi hỏi trách nhiệm lớn. Một luận án DBA gắn với doanh nghiệp không nên chỉ kể lại điều đã xảy ra trong tổ chức. Nó cần giúp người học hiểu sâu hơn vì sao điều đó xảy ra, bằng chứng nào ủng hộ kết luận, và tri thức nào có thể được chia sẻ sau khi nghiên cứu kết thúc.

Tài liệu tham khảo

Coghlan, D. (2019). Doing action research in your own organization (5th ed.). SAGE Publications.

Easterby-Smith, M., Thorpe, R., & Jackson, P. R. (2018). Management and business research (6th ed.). SAGE Publications.

Schein, E. H. (2017). Organizational culture and leadership (5th ed.). Wiley.