Thiết kế riêng một lộ trình Tiến sĩ cần bắt đầu từ điều gì?

Thiết kế riêng một lộ trình Tiến sĩ nghe có vẻ đơn giản: người học có mục tiêu riêng, chương trình điều chỉnh theo mục tiêu đó. Nhưng trong thực tế, nếu không có phương pháp, “thiết kế riêng” rất dễ trở thành một khái niệm đẹp nhưng thiếu kiểm soát. Một lộ trình Tiến sĩ cá nhân hoá cần bắt đầu từ những câu hỏi rất cụ thể: người học đang có gì, thiếu gì, muốn nghiên cứu điều gì, có dữ liệu không, và luận án sau cùng cần đạt chuẩn nào.

Không bắt đầu từ tên đề tài

Nhiều người học bắt đầu bằng một tên đề tài nghe rất lớn. Ví dụ: chuyển đổi số trong doanh nghiệp, lãnh đạo trong thời đại mới, đổi mới mô hình kinh doanh, phát triển nguồn nhân lực cấp cao, hoặc chiến lược tăng trưởng bền vững. Những hướng này đều có giá trị, nhưng chúng chưa phải là đề tài nghiên cứu theo nghĩa đầy đủ.

Một lộ trình Tiến sĩ thiết kế riêng không nên dừng ở việc đặt một tiêu đề hay. Nó cần đi sâu hơn: vấn đề cụ thể là gì, người học muốn hiểu điều gì, hiện tượng nào cần được giải thích, dữ liệu nào có thể tiếp cận, và đóng góp của nghiên cứu sẽ nằm ở đâu. Một tên đề tài có thể tạo cảm hứng, nhưng câu hỏi nghiên cứu mới là thứ quyết định chất lượng luận án.

Cần đánh giá nền tảng người học trước

Người học Tiến sĩ không giống nhau. Có người đã viết nghiên cứu, có người chưa từng làm luận văn theo chuẩn học thuật. Có người có dữ liệu doanh nghiệp rất tốt, có người chỉ mới có ý tưởng. Có người giỏi thực hành nhưng yếu phương pháp. Có người viết tốt nhưng đề tài chưa đủ sâu.

Vì vậy, bước đầu tiên nên là đánh giá nền tảng. Không phải để loại bỏ người học, mà để biết họ cần được hỗ trợ ở đâu. Một nhà lãnh đạo có kinh nghiệm không nhất thiết cần học lại toàn bộ kiến thức quản trị cơ bản, nhưng có thể cần được hỗ trợ mạnh về phương pháp nghiên cứu, tổng quan tài liệu hoặc cách trình bày đóng góp học thuật. Ngược lại, một người có nền tảng học thuật tốt nhưng ít dữ liệu thực tế có thể cần làm rõ hơn bối cảnh nghiên cứu và khả năng ứng dụng.

Knowles, Holton và Swanson (2015) cho rằng người học trưởng thành thường mang theo kinh nghiệm và nhu cầu học tập gắn với vấn đề thực tế. Điều này đặc biệt đúng với nhóm học viên DBA, nhưng kinh nghiệm đó cần được đặt vào một lộ trình học thuật phù hợp.

Dữ liệu quyết định tính khả thi

Một đề tài hay nhưng không có dữ liệu thì rất khó trở thành luận án tốt. Đây là điểm nhiều người học đánh giá chưa đủ kỹ. Họ biết vấn đề tồn tại, nhưng không chắc có thể tiếp cận người tham gia nghiên cứu, tài liệu nội bộ, số liệu vận hành hoặc bằng chứng cần thiết hay không.

Thiết kế lộ trình cần kiểm tra tính khả thi của dữ liệu từ sớm. Nếu nghiên cứu cần phỏng vấn lãnh đạo cấp cao, người học có tiếp cận được không? Nếu cần dữ liệu doanh nghiệp, tổ chức có cho phép sử dụng không? Nếu nghiên cứu liên quan đến nhân sự hoặc khách hàng, vấn đề đạo đức nghiên cứu sẽ được xử lý như thế nào? Những câu hỏi này không nên đợi đến giữa luận án mới trả lời.

Creswell và Creswell (2018) nhấn mạnh rằng thiết kế nghiên cứu cần có sự phù hợp giữa vấn đề nghiên cứu, phương pháp, dữ liệu và cách phân tích. Với DBA, sự phù hợp này càng quan trọng vì nghiên cứu thường gắn với bối cảnh thật, con người thật và dữ liệu thật.

Mục tiêu sau luận án cũng cần được làm rõ

Một lộ trình thiết kế riêng không chỉ hỏi người học muốn tốt nghiệp thế nào, mà còn hỏi họ muốn sử dụng luận án ra sao. Nếu mục tiêu là phát triển hồ sơ chuyên gia, luận án cần thể hiện chiều sâu chuyên môn. Nếu mục tiêu là cải tiến doanh nghiệp, nghiên cứu cần gắn với vấn đề quản trị đủ cụ thể. Nếu mục tiêu là công bố, cách đặt vấn đề và đóng góp học thuật cần được chuẩn bị kỹ hơn.

Trong hệ sinh thái SwissEdu⁺, DBA Bespoke™ có thể hỗ trợ người học ở chính điểm này: kết nối nền tảng cá nhân, mục tiêu nghề nghiệp và yêu cầu học thuật thành một lộ trình nghiên cứu có cấu trúc. Thiết kế riêng không phải để làm chương trình mềm hơn, mà để làm rõ người học cần đi qua những bước nào để luận án đạt chuẩn và có giá trị sử dụng sau bảo vệ.

Kết luận

Thiết kế riêng một lộ trình Tiến sĩ không nên bắt đầu từ việc chọn một đề tài nghe hấp dẫn. Nó cần bắt đầu từ đánh giá nền tảng người học, xác định vấn đề nghiên cứu, kiểm tra dữ liệu, lựa chọn phương pháp và làm rõ định hướng sử dụng luận án. Khi những yếu tố này được xác định từ đầu, cá nhân hoá không còn là một lời hứa chung chung. Nó trở thành một quy trình học thuật nghiêm túc, giúp người học đi đúng hơn, sâu hơn và có khả năng tạo ra một công trình Tiến sĩ có giá trị thật.

Tài liệu tham khảo

Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2018). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches(5th ed.). SAGE Publications.

Knowles, M. S., Holton, E. F., III, & Swanson, R. A. (2015). The adult learner: The definitive classic in adult education and human resource development (8th ed.). Routledge.