Từ bài toán doanh nghiệp đến công trình nghiên cứu cấp Tiến sĩ

Nhiều luận án tốt không bắt đầu từ một khái niệm thật lớn. Chúng bắt đầu từ một vấn đề đủ thật. Một doanh nghiệp tăng trưởng chậm, một đội ngũ không thực thi được chiến lược, một dự án chuyển đổi số bị kháng cự, một mô hình kinh doanh khó nhân rộng — những vấn đề như vậy có thể rất quen thuộc với nhà lãnh đạo. Nhưng để trở thành công trình nghiên cứu cấp Tiến sĩ, chúng cần được xử lý bằng một cách khác: bớt vội kết luận, bớt dựa vào cảm giác, và đi sâu hơn vào bản chất của vấn đề.

Không phải vấn đề nào cũng thành đề tài nghiên cứu

Trong doanh nghiệp, có rất nhiều vấn đề cần giải quyết ngay. Doanh thu giảm, nhân sự nghỉ việc, khách hàng phàn nàn, chi phí tăng, quy trình chậm, công nghệ không được sử dụng hiệu quả. Đây là những vấn đề quản trị thật, nhưng không phải vấn đề nào cũng phù hợp để trở thành luận án.

Một đề tài nghiên cứu cần nhiều hơn tính cấp bách. Nó cần có chiều sâu, có khả năng tiếp cận dữ liệu, có liên hệ với tri thức đã có, và có thể tạo ra một đóng góp rõ ràng. Ví dụ, câu hỏi “làm sao tăng doanh thu” có thể quá rộng cho một luận án. Nhưng câu hỏi “các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng triển khai chiến lược bán hàng mới trong đội ngũ quản lý cấp trung” lại có thể nghiên cứu được tốt hơn.

Điểm khác biệt nằm ở khả năng biến một vấn đề thực tế thành một câu hỏi có thể kiểm chứng.

Bài toán doanh nghiệp cần được làm chậm lại

Nhà lãnh đạo quen ra quyết định nhanh. Điều đó cần thiết trong quản trị. Nhưng nghiên cứu Tiến sĩ lại yêu cầu một nhịp khác. Trước khi tìm giải pháp, người nghiên cứu cần hiểu vấn đề. Trước khi đề xuất mô hình, cần biết điều gì đang thật sự diễn ra. Trước khi kết luận “nhân sự không thay đổi”, cần hỏi vì sao họ không thay đổi, họ không muốn thay đổi hay không được đặt trong điều kiện để thay đổi.

Đây là điểm rất quan trọng. Một bài toán doanh nghiệp khi đưa vào nghiên cứu không nên được xử lý như một bản kế hoạch tư vấn. Nghiên cứu không chỉ nhằm đưa ra khuyến nghị nhanh, mà nhằm tạo ra hiểu biết sâu hơn về một hiện tượng. Coghlan và Brannick (2014) nhấn mạnh rằng nghiên cứu hành động trong tổ chức đòi hỏi người nghiên cứu vừa tham gia vào bối cảnh thực tế, vừa duy trì năng lực phản tư và kỷ luật phương pháp. Với nhà lãnh đạo, đây là một yêu cầu khó, nhưng rất đáng giá.

Từ giải pháp quen thuộc đến câu hỏi mới

Một rủi ro thường gặp là người học bước vào nghiên cứu với câu trả lời đã có sẵn. Họ muốn chứng minh rằng mô hình của mình đúng, chiến lược của mình hợp lý, hoặc nguyên nhân thất bại nằm ở một nhóm cụ thể. Nếu đi theo hướng này, luận án dễ trở thành một bản biện hộ dài.

Nghiên cứu cấp Tiến sĩ nên bắt đầu bằng thái độ cởi mở hơn. Có thể giả định ban đầu đúng. Cũng có thể dữ liệu sẽ cho thấy một bức tranh khác. Một vấn đề tưởng như do năng lực nhân sự có thể lại liên quan đến cơ chế ra quyết định. Một vấn đề tưởng như do thị trường có thể bắt nguồn từ cách doanh nghiệp định nghĩa khách hàng mục tiêu. Một thất bại tưởng như do công nghệ có thể xuất phát từ cách lãnh đạo truyền thông về thay đổi.

Van de Ven (2007) cho rằng engaged scholarship cần kết nối giữa nhà nghiên cứu và người thực hành để tạo ra tri thức vừa có nền tảng học thuật, vừa có ý nghĩa trong thực tế. Với DBA, tinh thần này đặc biệt phù hợp, vì người học thường không đứng ngoài doanh nghiệp để quan sát, mà đang sống trong chính bối cảnh cần được nghiên cứu.

Đóng góp có thể bắt đầu từ một bối cảnh cụ thể

Một số người nghĩ luận án Tiến sĩ phải giải quyết vấn đề rất lớn. Thực ra, trong nghiên cứu ứng dụng, một đóng góp có giá trị có thể bắt đầu từ một bối cảnh cụ thể nếu bối cảnh đó được phân tích đủ sâu. Một doanh nghiệp gia đình trong giai đoạn chuyển giao thế hệ, một công ty công nghệ đang mở rộng đội ngũ, một trường tư thục đang chuyển đổi mô hình đào tạo, hoặc một doanh nghiệp dịch vụ đang chuẩn hoá vận hành đều có thể trở thành không gian nghiên cứu nghiêm túc.

Điều quan trọng là người học phải chỉ ra được nghiên cứu này giúp hiểu rõ hơn điều gì. Nó có thể bổ sung một góc nhìn cho lý thuyết hiện có, phát triển một khung phân tích mới, kiểm chứng một mô hình trong bối cảnh cụ thể, hoặc tạo ra bài học có thể hữu ích cho các tổ chức tương tự. Reason và Bradbury (2008) xem nghiên cứu hành động như một cách tạo tri thức gắn với thay đổi thực tế, trong đó người tham gia không chỉ quan sát thế giới mà còn học cách cải thiện nó một cách có ý thức.

DBA Bespoke™ và nghệ thuật chọn đúng bài toán

Trong hệ sinh thái SwissEdu⁺, DBA Bespoke™ có thể hỗ trợ người học ở một điểm rất quan trọng: chọn đúng bài toán để nghiên cứu. Không phải bài toán nào lớn nhất cũng là bài toán tốt nhất. Không phải vấn đề nào cấp bách nhất cũng phù hợp nhất cho luận án. Một lộ trình được thiết kế riêng cần giúp người học phân biệt giữa vấn đề cần giải quyết trong doanh nghiệp và vấn đề có thể phát triển thành nghiên cứu cấp Tiến sĩ.

Nếu bước này được làm kỹ, luận án sẽ không bị tách khỏi đời sống quản trị. Nó cũng không bị biến thành báo cáo tư vấn. Nó đứng ở giữa hai thế giới: đủ gần thực tế để có ý nghĩa, đủ chặt học thuật để có thể phản biện.

Kết luận

Một bài toán doanh nghiệp có thể trở thành công trình nghiên cứu cấp Tiến sĩ, nhưng không bằng cách đưa nguyên trạng vấn đề vào luận án. Nó cần được làm rõ, thu hẹp, đặt trong bối cảnh lý thuyết, kiểm chứng bằng dữ liệu và trình bày như một đóng góp có giá trị. Với nhà lãnh đạo, đây là cơ hội để nhìn lại vấn đề quen thuộc bằng một chiều sâu mới. Không chỉ để tìm một giải pháp nhanh hơn, mà để hiểu đúng hơn điều đang diễn ra trong tổ chức của mình.

Tài liệu tham khảo

Coghlan, D., & Brannick, T. (2014). Doing action research in your own organization (4th ed.). SAGE Publications.

Reason, P., & Bradbury, H. (Eds.). (2008). The SAGE handbook of action research: Participative inquiry and practice(2nd ed.). SAGE Publications.

Van de Ven, A. H. (2007). Engaged scholarship: A guide for organizational and social research. Oxford University Press.