Chương trình Tiến sĩ không nên bắt đầu từ khung có sẵn

Một khung chương trình rõ ràng là cần thiết. Nó giúp người học biết mình sẽ đi qua những giai đoạn nào, cần đạt chuẩn gì và được đánh giá ra sao. Nhưng với nhóm lãnh đạo đã có nhiều năm thực tiễn, nếu chương trình chỉ bắt đầu từ khung có sẵn, một điều quan trọng có thể bị bỏ qua: người học đã mang theo vấn đề nghiên cứu của riêng họ trước khi bước vào lớp học.

Người học trưởng thành không học như người mới bắt đầu

Một nhà lãnh đạo học Tiến sĩ không giống một sinh viên đang tìm định hướng nghề nghiệp. Họ thường đã có mục tiêu rõ hơn, ít thời gian hơn, nhiều áp lực hơn và cũng có nhiều trải nghiệm hơn để đối chiếu với lý thuyết. Vì vậy, cách thiết kế chương trình cho họ không thể chỉ dựa trên logic “học từ đầu đến cuối” như một lộ trình phổ thông.

Knowles, Holton và Swanson (2015) cho rằng người học trưởng thành thường mang theo kinh nghiệm, nhu cầu tự định hướng và mong muốn học những gì có liên quan trực tiếp đến vấn đề họ đang đối diện. Điều này rất đúng với nhóm học viên DBA. Họ không chỉ hỏi “tôi cần hoàn thành môn nào”, mà còn hỏi “nội dung này giúp tôi hiểu vấn đề quản trị của mình sâu hơn như thế nào”.

Khung có sẵn dễ tạo cảm giác an toàn

Một chương trình cố định có ưu điểm. Nó dễ quản lý, dễ truyền thông, dễ chuẩn hoá và tạo cảm giác rõ ràng cho người học. Nhà trường có thể nói chính xác học viên sẽ học gì, trong bao lâu, theo thứ tự nào. Với những chương trình đại trà, đây là cách tổ chức hợp lý.

Tuy nhiên, sự rõ ràng này có thể trở thành giới hạn nếu mọi học viên đều bị đưa vào cùng một lộ trình. Một CEO muốn nghiên cứu về chuyển đổi số, một chủ doanh nghiệp gia đình muốn nghiên cứu về kế nhiệm, và một giám đốc nhân sự muốn nghiên cứu về năng lực lãnh đạo cấp trung không nhất thiết cần cùng một nhấn mạnh học thuật. Họ có thể cùng cần phương pháp nghiên cứu, đạo đức học thuật và năng lực viết luận án, nhưng trục nghiên cứu của họ không giống nhau.

Nếu chương trình bắt đầu quá mạnh từ khung, người học dễ cố gắng “nhét” vấn đề thật của mình vào cấu trúc có sẵn. Cách tốt hơn là để khung chương trình đóng vai trò bảo vệ chuẩn mực, còn lộ trình nghiên cứu được thiết kế quanh vấn đề đủ sâu của từng người học.

Tự định hướng không có nghĩa là tự làm một mình

Một điểm quan trọng trong giáo dục cho người trưởng thành là khả năng tự định hướng. Candy (1991) xem self-direction là một năng lực quan trọng của học tập suốt đời, đặc biệt khi người học cần chủ động xác định mục tiêu, nguồn lực và cách học phù hợp. Với học viên Tiến sĩ là nhà lãnh đạo, năng lực này gần như bắt buộc. Họ cần biết mình muốn nghiên cứu điều gì, vì sao điều đó quan trọng, và kết quả nghiên cứu có thể phục vụ mục tiêu nào.

Tuy nhiên, tự định hướng không có nghĩa là học viên tự đi một mình. Ngược lại, càng tự định hướng, họ càng cần một hệ thống học thuật giúp kiểm tra giả định, thu hẹp đề tài, chọn phương pháp và giữ nghiên cứu trong chuẩn mực Tiến sĩ. Một người học có thể biết rất rõ vấn đề doanh nghiệp của mình, nhưng vẫn cần được hỗ trợ để biến vấn đề đó thành câu hỏi nghiên cứu đủ rõ và có thể bảo vệ.

Lộ trình nên bắt đầu từ chẩn đoán học thuật

Với nhóm lãnh đạo, chương trình nên bắt đầu bằng một bước chẩn đoán nghiêm túc: người học đã có nền tảng gì, đang muốn nghiên cứu vấn đề nào, có thể tiếp cận dữ liệu nào, mục tiêu sau luận án là gì, và khoảng cách học thuật hiện tại nằm ở đâu. Từ đó, chương trình mới xác định học viên cần được bổ sung gì về phương pháp, lý thuyết, viết học thuật, đạo đức nghiên cứu hoặc thiết kế nghiên cứu.

Cách tiếp cận này không làm chương trình lỏng hơn. Nó làm chương trình chính xác hơn. Người học không bị đi qua những phần ít liên quan chỉ để hoàn tất một trình tự có sẵn, đồng thời cũng không được bỏ qua những năng lực bắt buộc nếu nghiên cứu của họ chưa đủ nền tảng.

DBA Bespoke™ và vai trò của thiết kế lộ trình

Trong hệ sinh thái SwissEdu⁺, DBA Bespoke™ nên được hiểu theo tinh thần này: không bắt đầu từ việc “chọn sẵn một khung cho mọi người”, mà bắt đầu từ việc xác định đúng vấn đề nghiên cứu và thiết kế lộ trình phù hợp để người học đi đến một luận án nghiêm túc. Cá nhân hoá ở đây không phải là làm chương trình dễ hơn. Nó là cách đưa chuẩn mực học thuật vào đúng bối cảnh của từng học viên.

Một lộ trình thiết kế riêng chỉ có giá trị khi nó giữ được hai điều cùng lúc: tôn trọng kinh nghiệm thật của người học và không hạ thấp yêu cầu nghiên cứu. Nếu thiếu điều thứ nhất, chương trình trở nên xa thực tế. Nếu thiếu điều thứ hai, chương trình mất đi giá trị học thuật.

Kết luận

Một chương trình Tiến sĩ cần khung, nhưng không nên bị khung dẫn dắt toàn bộ. Với nhà lãnh đạo, điểm khởi đầu tốt hơn là vấn đề nghiên cứu, dữ liệu có thể tiếp cận, mục tiêu học thuật và giá trị ứng dụng sau luận án. Khung chương trình khi đó vẫn rất quan trọng, nhưng nó đóng vai trò như cấu trúc nâng đỡ, không phải chiếc khuôn để mọi người học phải trở nên giống nhau.

Tài liệu tham khảo

Candy, P. C. (1991). Self-direction for lifelong learning: A comprehensive guide to theory and practice. Jossey-Bass.

Knowles, M. S., Holton, E. F., III, & Swanson, R. A. (2015). The adult learner: The definitive classic in adult education and human resource development (8th ed.). Routledge.